IB Internal Assessment (IA) Nedir? 2026 Altın Kurallar

IB Internal Assessment (IA), IB Diploma Programı’nda (DP) derslerin içinde yapılan ve öğretmen tarafından değerlendirilen “iç değerlendirme” çalışmasıdır. Kısaca: IA, sadece “bir ödev” değil; rubrik (puanlama kriterleri) ile ölçülen, araştırma ve analiz odaklı, çoğu derste final nota doğrudan etki eden bir performans görevidir.

Bu yazıda “IB Internal Assessment nedir” sorusunu netleştirip; IB IA nasıl yazılır, IB iç değerlendirme puanlama nasıl işler, IB IA rubric mantığı nedir, IB IA örnekleri hangi özellikleri taşır ve “başarılı bir IA” için uygulanabilir altın kurallar neler, adım adım ele alacağız.

Hızlı özet (3 altın kural):

1. Rubriğe göre yazın (kriter ne istiyorsa onu kanıtlayın).
2. Konuyu daraltın, analizi derinleştirin (geniş konu = yüzeysel puan).
3. Akademik dürüstlüğü sıfır riskle yönetin (atıf, veri, yapay zekâ kullanımı).

IB IA Nedir? Amacı ve IB Programındaki Yeri

IB IA nedir? IA, IB’nin “öğrenmeyi ölçme” yaklaşımında merkezi bir araçtır. Sınavlar (external assessment) öğrencinin belirli bir günde performansını ölçerken, IA süreç içinde öğrencinin araştırma, uygulama, analiz ve iletişim becerilerini değerlendirir.

IA’nın amacı

• Araştırma sorusu kurma ve problem tanımlama
• Veri/kanıt toplama (deney, metin analizi, saha çalışması, modelleme vb.)
• Analiz ve değerlendirme (sadece anlatmak değil, yorumlamak)
• Akademik yazım ve sunum (yapı, kaynakça, görsel/tabloların doğru kullanımı)

IA ile Extended Essay (EE) farkı

IA ile EE sık karıştırılır. EE, daha uzun ve bağımsız bir araştırma çalışmasıdır; IA ise dersin içinde yürür ve dersin rubriğine göre puanlanır. Türkçe derslerinde IA yerine farklı bileşenler (ör. sözlü) öne çıkabilir; örneğin Dil ve Edebiyat tarafında sözlü performans için ayrıca şu rehbere bakabilirsiniz: IB Dil ve Edebiyat Derslerinde Individual Oral (Sözlü Sınav) Başarısı İçin İpuçları .

IA hangi derslerde var?

Birçok IB dersinde IA vardır; ancak format derslere göre değişir:

• Fen derslerinde (Biyoloji/Kimya/Fizik) genellikle deney ve rapor
• Matematikte modelleme/inceleme (Math IA)
• Beşerî bilimlerde araştırma/analiz
• Bazı derslerde sözlü veya portfolyo benzeri bileşenler

IB Derslerinde IA’nın Etkisi: IA Notu Final Nota Nasıl Yansır?

Öğrencilerin en çok aradığı sorulardan biri: “IB IA notu final nota etkisi” nedir? Genel mantık şudur: IA, dersin toplam değerlendirmesinin bir yüzdesini oluşturur; kalan kısım çoğunlukla final sınavlarıyla gelir. Bu yüzden IA’yı “nasıl olsa sınavla toparlarım” diye ertelemek risklidir.

Aşağıdaki tablo, ders gruplarına göre tipik IA türlerini ve “neden önemli” olduklarını özetler. (Kesin ağırlıklar dersin subject guide’ına göre değişebilir.)

IA’nın önemini planlarken, yıl içi yükünüzü de hesaba katın. 11’den 12’ye geçiş döneminde IA’lara erken başlamak için şu plan faydalı olabilir: 11. Sınıftan 12. Sınıfa Geçiş: IB Öğrencileri İçin Yaz Tatili Değerlendirme Planı .

IB IA Puanlama Sistemi: Rubrik (Rubric) ve Moderation Nasıl Çalışır?

IB iç değerlendirme puanlama sistemi, dersin rubriğine dayanır. Rubrik, “iyi bir IA nasıl görünür?” sorusunun resmi cevabıdır. Bu nedenle IB IA rubric okumadan yazmaya başlamak, hedefi görmeden ok atmaya benzer.

Rubrik nedir, kriterler neyi ölçer?

Rubrik, kriterleri (criterion) ve her kriterde hangi performansın kaç puan getirdiğini açıklar. Derslere göre kriter isimleri değişse de çoğu IA’da şu mantık tekrar eder:

• Araştırma sorusu / amaç: Net mi, yapılabilir mi?
• Metodoloji / yaklaşım: Uygun mu, gerekçeli mi?
• Analiz: Veriyi/kanıtı nasıl işliyorsunuz?
• Değerlendirme: Sınırlılıkları görüyor musunuz, geliştirme öneriniz var mı?
• İletişim: Yapı, dil, görsel/tabloların kullanımı, kaynakça

Moderation (dış moderasyon) nedir?

IA’yı öğretmeniniz puanlar; ancak IB, okullar arası standart için moderation uygular. Yani bazı IA’lar örneklem olarak seçilir ve dışarıdan kontrol edilir. Bu yüzden “öğretmenim böyle istiyor” yerine rubriğin istediğini karşılamak daha güvenlidir.

Öğretmen geri bildiriminin sınırları

Öğretmeniniz süreçte yönlendirebilir; fakat IA’nın sizin çalışmanız olması gerekir. Aşırı düzeltme, “model metin üzerinden yazdırma” gibi uygulamalar sorun yaratabilir. Ayrıca yapay zekâ kullanımı da akademik dürüstlük bağlamında dikkat ister. Bu konuda detaylı çerçeve için: IB Akademik Dürüstlük Politikası ve Yapay Zeka (ChatGPT) Kullanımı .

IB IA Nasıl Yazılır? Adım Adım Yazım Rehberi (Süreç + Takvim)

“Internal Assessment nasıl yapılır” sorusunun en iyi cevabı, süreci parçalara bölmektir. Aşağıdaki adımlar, çoğu derse uyarlanabilen IB IA yazım rehberi niteliğindedir.

1) Konu seçimi: iyi konu vs kötü konu

IB IA konu seçimi yaparken hedefiniz “ilginç” değil, puan getiren bir konu olmalı.

• İyi konu: Dar, ölçülebilir, analiz üretir.
• Kötü konu: Çok geniş, sadece bilgi toplar, “sonuç” kısmı klişe kalır.

Mini örnek (kısa vaka):
Bir öğrenci Biyoloji IA’sında “Kafeinin bitki büyümesine etkisi” gibi çok genel bir konu seçti. Deney sonucu çıktı ama analiz yüzeysel kaldı. Konuyu “X bitkisinde Y konsantrasyon aralığında kafeinin kök uzunluğu üzerindeki etkisi” diye daraltıp, ölçüm yöntemini ve hata payını netleştirince rubrikte analiz/değerlendirme puanı belirgin yükseldi.

2) Araştırma sorusu (Research Question) netleştirme

Araştırma sorusu, IA’nın omurgasıdır. Şu üç testi geçmeli:

1. Net mi? (tek cümlede anlaşılır)
2. Yapılabilir mi? (zaman, kaynak, veri erişimi)
3. Analiz üretiyor mu? (sadece “tanım” değil, ilişki/karşılaştırma)

3) Yöntem/Metodoloji planı (ders türüne göre)

• Fen: Değişkenler, kontrol grubu, ölçüm aralığı, güvenlik/etik
• Matematik: Kullanılacak model, varsayımlar, veri kaynağı, doğrulama
• Beşerî bilimler: Kaynak türleri, örneklem, karşılaştırma çerçevesi

4) Veri toplama / kaynak tarama

IB IA plagiarism (intihal) kuralları burada devreye girer: notlarınızı bile kaynaklı tutun. Kopyala-yapıştır yerine, bilgiye kendi cümlelerinizle yaklaşın ve atfı unutmayın.

5) Analiz ve tartışma: yüksek puanın geldiği yer

Birçok IA, “veri var ama analiz yok” nedeniyle puan kaybeder. Analizi güçlendirmek için:

• Sonuçları grafik/tablolarla görünür kılın
• Sadece “ne oldu?” değil, “neden böyle oldu?” sorusunu cevaplayın
• Alternatif açıklamaları tartışın
• Hata kaynaklarını ve güvenilirliği değerlendirin

6) Sonuç, sınırlılıklar ve geliştirme önerileri

Rubrik genellikle “evaluation” kısmında şunu arar: Kendi çalışmanızı eleştirebiliyor musunuz?

• Sınırlılık: Örneklem küçük, ölçüm cihazı hassas değil, varsayım güçlü vb.
• Geliştirme: Bir sonraki denemede hangi değişkeni nasıl kontrol ederdiniz?

7) Format, kelime sınırı, kaynakça ve ekler

En sık aranan teknik sorular: IB IA kaç kelime / kelime sınırı, “format” ve “kaynakça”. Derslere göre değiştiği için subject guide’ı esas alın; ama genel prensip aynı:

• Gereksiz teori yığınından kaçının (puan getirmiyorsa kısaltın)
• Kaynakçayı tutarlı bir stilde yazın (APA/MLA vb.)
• Ekleri “çöp depolama alanı” gibi kullanmayın; metni destekleyen kanıtları ekleyin

Başarılı Bir İç Değerlendirme İçin 10 Altın Kural (Checklist)

Aşağıdaki listeyi, teslim öncesi “son kontrol” olarak kullanın:

1. Rubriği yanınıza alın: Her paragrafın bir kriteri desteklediğinden emin olun.
2. Konu dar, amaç net: “Her şeyi anlatmak” yerine tek bir soruyu çözün.
3. Araştırma sorusu ölçülebilir: Belirsiz ifadeleri çıkarın.
4. Yöntemi gerekçelendirin: “Neden bu yöntem?” sorusuna cevap verin.
5. Veriyi görünür yapın: Tablo/grafik ekleyin, metni sayı boğmasın.
6. Analiz = yorum + kanıt: Sadece betimleme puan getirmez.
7. Değerlendirme dürüst olsun: Zayıflıkları saklamak yerine tartışın.
8. Kaynakça ve atıf kusursuz: İntihal riskini sıfıra indirin.
9. Dil ve yapı temiz: Başlıklar, geçiş cümleleri, tutarlı terminoloji.
10. Zaman yönetimi: Taslak → geri bildirim → revizyon döngüsü kurun.

İpucu: IA sürecini, sınav dönemine yığmamak için erken planlayın. Sınav yoğunluğu için ayrıca: IB Sınav Haftası Hayatta Kalma Rehberi: Uyku, Beslenme ve Son Tekrarlar .

IB IA Örnekleri: Yüksek Puanlı IA’ların Ortak Özellikleri

“IB IA örnekleri” araması çok popüler; ancak asıl kritik soru şu: Örnek neden iyi? Yüksek puanlı IA’larda genellikle şu ortak noktalar görülür:

1) “Özgünlük” doğru yerde kullanılır

Özgünlük; uçuk bir konu seçmek değil, konuya özgü bir analiz yaklaşımı geliştirmektir. Örneğin Matematik IA’da herkesin kullandığı bir modeli seçseniz bile, veri setini akıllıca seçip varsayımları tartışırsanız puan artar.

2) Kanıt zinciri güçlüdür

İddia → veri/alıntı/hesap → yorum → sınırlılık şeklinde ilerler. “Bence” ile başlayan cümleler değil, kanıtla desteklenen çıkarımlar puan getirir.

3) Sunum “okunabilir”dir

Kısa başlıklar, numaralandırılmış şekiller, açıklayıcı grafikler, tutarlı kaynakça… Bunlar küçük görünür ama rubrikte iletişim puanını etkiler.

Derslere göre hızlı konu fikri örnekleri (ilham için)

• Math IA nasıl yazılır?: gerçek bir veri setiyle modelleme (spor istatistiği, trafik akışı, faiz modeli)
• Biology IA nasıl yazılır?: ölçülebilir değişkenlerle kontrollü deney (ışık şiddeti–fotosentez hızı gibi)
• Beşerî bilimler: iki kaynak/olay/teori arasında net karşılaştırma

Fen derslerinde deneysel yaklaşım kurarken grup çalışması deneyimi de işe yarar: IB Grup 4 Projesi (Group 4 Project): Fen Bilimlerinde İşbirliği ve Başarı .

En Sık Yapılan Hatalar (ve Hızlı Çözümleri)

1. Çok geniş konu seçmek
   Çözüm: Araştırma sorusunu daraltın; tek değişken/tek ilişki üzerine odaklanın.

2. Özet yazıp analiz yapmamak
   Çözüm: Her bulgudan sonra “Bu ne anlama geliyor?” paragrafı ekleyin.

3. Veri uydurma / etik ihlal
   Çözüm: Yapamadığınız deney yerine tasarımı revize edin; sahte veri akademik dürüstlük ihlalidir.

4. Kaynakça ve atıf hataları
   Çözüm: İlk günden kaynakça dosyası tutun; son gece düzeltmesi risklidir.

5. Öğretmen geri bildirimini “metni yazdırma” sanmak
   Çözüm: Öğretmenden yön, rubrik yorumu ve soru isteyin; metni siz üretin.

Notlarınız beklediğiniz gibi gelmezse de süreç yönetimi önemlidir: IB Sınav Sonuçları Beklendiği Gibi Gelmezse: Retake (Kasım Sınavları) Süreci .

Sıkça Sorulan Sorular

1) IB IA kaç kelime olmalı?
Kelime sınırı derse göre değişir; en doğru bilgi dersin subject guide’ındadır. Genel olarak amaç, gereksiz teoriyi azaltıp analize alan açmaktır.

2) IB IA teslim tarihi ne zaman?
Okul içi takvim belirleyicidir; çoğu okul taslak ve final teslimi için ayrı tarihler koyar. Erken başlamak revizyon sayısını artırır.

3) IB IA rubric (rubrik) nedir?
Rubrik, IA’nın hangi kriterlerle puanlanacağını gösteren resmi değerlendirme tablosudur. Yazım sürecinde rubriği kontrol listesi gibi kullanmak gerekir.

4) Öğretmen IA’ya ne kadar yardım edebilir?
Öğretmen yönlendirme yapabilir ve sınırlı geri bildirim verebilir; ancak metnin içeriği ve analiz öğrencinin kendi üretimi olmalıdır.

5) IA notum final notumu ne kadar etkiler?
IA, dersin toplam notuna belirli bir yüzdeyle katkı yapar; bu oran derse göre değişir. Bu yüzden IA’yı “ikincil” görmek stratejik bir hatadır.

6) IB IA intihal (plagiarism) nasıl önlenir?
Kullandığınız her kaynak için düzenli atıf yapın ve notlarınızı kaynaklı tutun. Yapay zekâ dahil tüm yardımcı araçları okulunuzun akademik dürüstlük politikasına uygun kullanın.

İç Bağlantı Önerileri

• IB Dil ve Edebiyat Derslerinde Individual Oral (Sözlü Sınav) Başarısı İçin İpuçları
• 11. Sınıftan 12. Sınıfa Geçiş: IB Öğrencileri İçin Yaz Tatili Değerlendirme Planı
• IB Akademik Dürüstlük Politikası ve Yapay Zeka (ChatGPT) Kullanımı
• IB Sınav Haftası Hayatta Kalma Rehberi: Uyku, Beslenme ve Son Tekrarlar
• IB Grup 4 Projesi (Group 4 Project): Fen Bilimlerinde İşbirliği ve Başarı
• IB Sınav Sonuçları Beklendiği Gibi Gelmezse: Retake (Kasım Sınavları) Süreci

Son güncelleme: 2026-02-21