IB Ders Seçimi Nasıl Yapılır? High Level (HL) ve Standard Level (SL) Farkları

IB Diploma Programı’na başlarken en kritik kararlardan biri IB ders seçimidir. Çünkü seçeceğiniz dersler yalnızca iki yıl boyunca alacağınız notları değil; aynı zamanda üniversite başvurularındaki uygunluğunuzu, iş yükünüzü ve motivasyonunuzu da doğrudan etkiler. Özellikle “HL ve SL farkı nedir?” sorusu, kararın merkezindedir: High Level (HL) dersler daha derin ve yoğun bir içerik sunarken, Standard Level (SL) dersler daha temel kapsamla ilerler. Ancak pratikte mesele sadece “daha zor/daha kolay” değildir; hedeflediğiniz bölüm, başvuracağınız ülke (Türkiye/UK/ABD/AB), okulunuzun açtığı ders havuzu ve hatta zaman yönetimi becerileriniz bile seçimleri değiştirir.

Bu rehberde; IB 6 ders grubu yapısını, IB HL SL farkını net bir tabloyla, “hangi IB derslerini seçmeliyim” sorusuna adım adım bir yöntemle ve üniversite bölümüne göre IB dersleri önerileriyle ele alacağız. Yazının sonunda, sık yapılan hataları ve hızlı karar vermenizi sağlayacak örnek senaryoları da bulacaksınız.

IB Ders Seçimi Neden Önemli? (Üniversite, Not Stratejisi ve İş Yükü Dengesi)

IB’de ders seçimi, çoğu öğrencinin düşündüğünden daha stratejiktir. Çünkü IB, “dersleri geçmek”ten ziyade iki yıllık bir maraton gibidir: IA (Internal Assessment) projeleri, okuma listeleri, laboratuvar raporları, kompozisyonlar ve sınav hazırlığı aynı anda yürür. Bu nedenle IB ders yükü doğru hesaplanmadığında, çok iyi bir öğrenci bile gereksiz zorlanabilir.

Bir diğer kritik nokta üniversite beklentileridir. Özellikle İngiltere gibi ülkelerde bazı bölümler, belirli dersleri HL seviyesinde görmeyi tercih eder (örneğin mühendislikte Matematik HL). Türkiye’de ise bazı üniversiteler IB diplomasını burs/yerleştirme avantajı olarak değerlendirirken, yine de bölüm uygunluğu için ders içeriğine bakabilir. Bu yüzden “HL seçmek avantaj mı?” sorusunun cevabı her zaman “evet” değildir; bazen yüksek not almak, yanlış bir HL tercihinden daha güçlü bir başvuru profili oluşturur.

Son olarak, okul gerçekleri devreye girer: Her okul her dersi açmayabilir; blok çakışması olabilir; bazı dersler için ön koşul (prerequisite) istenebilir. Yani ideal planınız, okulun ders havuzuyla uyumlu olmalıdır. Bu yüzden IB ders seçimi üniversite hedefi kadar, okulun sunduğu seçeneklerle de şekillenir.

IB 6 Ders Grubu Nedir? (IB Ders Grupları ve Seçim Mantığı)

IB 6 ders grubu, öğrencilerin dengeli bir akademik profil oluşturması için tasarlanmıştır. Standart IB Diploma yapısında öğrenciler 6 dersten sorumludur ve genellikle her gruptan bir ders seçilir:

• Grup 1: Dil ve Edebiyat Çalışmaları (örn. Türkçe A, English A)
• Grup 2: Dil Edinimi (örn. English B, Fransızca B)
• Grup 3: Bireyler ve Toplumlar (örn. Economics, History, Psychology, Global Politics)
• Grup 4: Fen Bilimleri (örn. Biology, Chemistry, Physics)
• Grup 5: Matematik (Math AA / Math AI)
• Grup 6: Sanatlar (örn. Visual Arts, Theatre) veya okul politikasına göre Grup 3/4’ten ikinci ders

Buradaki kritik ayrıntı şudur: Pek çok öğrenci Grup 6 yerine ne seçilir sorusunu sorar. Eğer sanat dersi almak istemiyorsanız (ve okulunuz izin veriyorsa), Grup 6 yerine genellikle ikinci bir fen (özellikle tıp/diş hedefinde) veya ikinci bir sosyal bilim (ekonomi/işletme hedefinde) seçebilirsiniz. Bu, “üniversite bölümüne göre IB dersleri” planlamasında büyük avantaj sağlar.

Ayrıca Matematikte “IB Math AI mi AA mı” seçimi, bölüm hedefiyle doğrudan bağlantılıdır. Mühendislik, fizik, bazı ekonomi programları gibi alanlar çoğunlukla Math AA’yı (özellikle HL) daha uygun görür. Bu konuda daha detaylı karşılaştırma için şu rehbere göz atabilirsiniz: IB Matematik Dersleri: Analysis and Approaches (AA) vs Applications and Interpretation (AI) .

HL ve SL Farkı Nedir? (Kapsam, Zorluk, Üniversite Etkisi)

“HL ve SL farkı” en basit haliyle dersin derinliği, süresi ve değerlendirme kapsamı ile ilgilidir. IB Diploma’da çoğu öğrenci 3 HL + 3 SL alır. Peki “HL ders ne demek” ve “SL ders ne demek” diye sorarsak:

• HL (High Level): Daha fazla konu, daha yüksek tempo, daha derin analiz ve çoğu zaman daha uzun sınav/ödev kapsamı.
• SL (Standard Level): Daha sınırlı konu kapsamı, daha yönetilebilir tempo; yine de IB standardı gereği ciddi çalışma ister.

Aşağıdaki tablo, IB HL SL farkını hızlıca görmenizi sağlar:

Burada stratejik soru şudur: “IB HL mi SL mi seçmeliyim?”
Cevap, “hangi derste güçlü olduğunuz” + “hangi bölüm/ülke hedeflediğiniz” + “not hedefiniz” üçlüsünde saklıdır. Örneğin UK’de mühendislik hedefleyen bir öğrenci için Math AA HL çoğu zaman güçlü bir tercihken; yazma becerisi zayıf bir öğrencinin HL’de ağır essay gerektiren dersleri seçmesi not ortalamasını düşürebilir.

Ayrıca sık sorulan iki soru:

• IB 3 HL zorunlu mu? Diploma yapısında standart seçim 3 HL’dir (okul politikaları değişebilir).
• IB 4 HL yapılır mı? Evet, bazı öğrenciler 4 HL yapar; ancak bu genellikle yüksek risk-yüksek iş yükü demektir. “Prestij için 4 HL” çoğu zaman sürdürülebilir değildir.

İş yükü tarafında, IA’lar ve uzun vadeli teslimler ciddi zaman ister. Bu noktada zaman planı için şu içerik yardımcı olur: IB Öğrencileri İçin Zaman Yönetimi ve Stresle Başa Çıkma Yolları .

Hangi IB Derslerini Seçmeliyim? (Adım Adım Karar Yöntemi + Bölüme Göre Öneriler)

“Hangi IB derslerini seçmeliyim” sorusuna en sağlıklı yaklaşım, rastgele ders seçmek değil; küçük bir karar ağacı kurmaktır. Aşağıdaki adımlar, IB ders seçimi sürecini netleştirir:

1) Hedef bölüm + hedef ülke belirleyin

• Türkiye’de mi kalacaksınız, yoksa UK/ABD/AB mi hedefliyorsunuz?
• UK başvurularında bazı bölümler net HL beklentileri koyabilir.
• ABD’de ise “derslerin zorluğu + notlar + bütüncül profil” birlikte değerlendirilir.

2) Bölümün “olmazsa olmaz” derslerini çıkarın

Örnek:

• Mühendislik: Matematik (çoğunlukla Math AA HL) + çoğu zaman Fizik HL
• Tıp/Diş/Eczacılık: Biyoloji + Kimya (çoğu zaman en az biri HL)

3) Güçlü olduğunuz dersleri HL’ye taşıyın

HL seçimi, sadece üniversite için değil not sürdürülebilirliği için de önemlidir. Çok zorlandığınız bir dersi HL yapmak, toplam puanı düşürebilir.

4) İş yükünü gerçekçi hesaplayın (IA/okuma/rapor)

Bazı dersler içerik kadar teslim yükü ile de zorlar. Bu nedenle dersleri “sınav zor” diye değil, “iki yıl boyunca taşınabilir mi?” diye değerlendirin.

5) Okulun ders havuzu ve blok çakışmalarını kontrol edin

En iyi plan, okul açmıyorsa işe yaramaz. Dersler aynı bloktaysa ikisini birden alamayabilirsiniz.

6) İlk dönem sonunda revizyon opsiyonu sorun

Bazı okullarda belirli bir süre içinde HL/SL değişimi mümkün olabilir. (Okul politikasına bağlıdır.)

Üniversite Bölümüne Göre IB Dersleri (Pratik Kombinasyonlar)

Aşağıdaki tablo, üniversite bölümüne göre IB dersleri için genel bir çerçeve sunar. (Not: Üniversite ve ülkeye göre değişebilir; mutlaka hedef okulların resmi sayfalarını kontrol edin.)

Bu tabloyu kişiselleştirmenin en iyi yolu, hedeflediğiniz üniversitelerin ders beklentilerini çıkarıp HL’leri “olmazsa olmaz”lara göre sabitlemektir.

Örnek IB Ders Paketleri (Senaryolar)

• Senaryo 1: Tıp istiyor ama matematik zayıf
  HL: Biology + Chemistry + (güçlü olduğu bir sosyal/dil)
  SL: Math AI + ikinci dil + sosyal
  Mantık: Fenleri güçlü tut, matematiği yönetilebilir seviyede tut.

• Senaryo 2: Mühendislik istiyor, not hedefi çok yüksek
  HL: Math AA + Physics + (Econ/CS gibi nispeten dengeli bir ders)
  SL: Dil + Chemistry/Sosyal + ikinci dil
  Mantık: Gerekli HL’leri al, üçüncü HL’yi sürdürülebilir seç.

• Senaryo 3: Sosyal bilimler, yazma becerisi güçlü
  HL: History + Global Politics + Language A
  SL: Math + ikinci dil + bir seçmeli
  Mantık: Essay ağırlıklı derslerde güçlü performans, üniversite uyumu.

Sık Yapılan Hatalar ve Hızlı Kontrol Listesi

En yaygın hatalar:

1. Sırf “daha iyi görünür” diye 4 HL seçmek (sonra motivasyon ve not düşüşü)
2. Üniversite gerekliliklerini kontrol etmeden ders seçmek
3. IB dersleri zor mu? sorusunu sadece sınava indirgemek; IA/okuma yükünü unutmak
4. Math seçiminde (AI/AA) bölüm hedefini göz ardı etmek
5. Derslerin birbirine benzer ağır yüklerini aynı döneme yığmak (ör. üç essay-heavy HL)

Hızlı kontrol listesi:

• Hedef bölümüm hangi dersleri istiyor?
• HL’lerim gerçekten gerekli mi, yoksa “prestij” mi?
• Bu dersleri iki yıl boyunca sürdürebilir miyim?
• Okulum bu dersleri açıyor mu ve blok çakışması var mı?

IB’nin genel yapısını daha temelden anlamak isterseniz: Uluslararası Bakalorya (IB) Programı Nedir? Kapsamlı Başlangıç Rehberi yazısı iyi bir başlangıçtır. Ayrıca puan hedefinizi planlamak için: IB Not Sistemi ve Değerlendirme: 45 Puan Nasıl Hesaplanır? içeriği ders seçimi stratejinizi netleştirir.

İç Bağlantı Önerileri

• Uluslararası Bakalorya (IB) Programı Nedir? Kapsamlı Başlangıç Rehberi
• IB Öğrencileri İçin Zaman Yönetimi ve Stresle Başa Çıkma Yolları
• IB Not Sistemi ve Değerlendirme: 45 Puan Nasıl Hesaplanır?
• IB Matematik Dersleri: Analysis and Approaches (AA) vs Applications and Interpretation (AI)