IB Akademik Dürüstlük Politikası ve ChatGPT Kullanımı (2026)

Yapay zeka araçları (özellikle ChatGPT) IB öğrencilerinin araştırma, yazma ve tekrar süreçlerine hız kazandırıyor. Ancak IB’nin akademik dürüstlük (academic honesty) yaklaşımı, “kolaylaştıran araç” ile “yerine yapan araç” arasındaki çizgiyi çok net tutmanızı bekler. Bu rehberde IB academic honesty policy mantığını, IB ödevlerinde yapay zeka kullanımı için güvenli sınırları, intihal (plagiarism) risklerini ve pratik bir AI kullanım beyanı örneğini bulacaksınız.

Kısa Özet: IB’de ChatGPT Kullanımı Yasak mı, Serbest mi?

IB’de ChatGPT kullanımı “tümüyle yasak” ya da “tamamen serbest” diye ikiye ayrılmaz. Önemli olan, ortaya çıkan çalışmanın öğrencinin özgün ürünü olması ve kullanılan desteğin şeffaf biçimde beyan edilmesidir.

30 saniyelik cevap:

ChatGPT, beyin fırtınası, plan çıkarma, dil düzeltme gibi desteklerde genellikle kabul edilebilir bir araç olabilir.
ChatGPT’ye paragraf/analiz yazdırıp bunu kendi yazınız gibi teslim etmek, akademik dürüstlük ihlali sayılabilir.
IB’de asıl risk “yakalanmak” değil; yanlış temsil (misrepresentation), atıf eksikliği ve özgünlük kaybıdır.
Okulunuzun (ve ders öğretmeninizin) IB’nin üstüne ek kuralları olabilir; önce onları kontrol edin.
Emin değilseniz: öğretmene sorun + kullanımınızı notlayın + beyan edin.

IB Akademik Dürüstlük (Academic Honesty) Nedir?

IB bağlamında akademik dürüstlük; araştırma, yazma, veri toplama ve sunum sürecinde doğru kaynak gösterme, özgün üretim, adil iş birliği ve çalışmanın size ait olduğunun kanıtlanabilir olması demektir. Bunun zıttı ise academic misconduct (akademik suistimal/ihlaller) olarak ele alınır.

Plagiarism (İntihal) Nedir? IB’de En Sık Görülen Türler

“İntihal nedir?” sorusunun IB’de pratik karşılığı şudur: Başkasının fikrini, cümlesini, verisini, görselini veya yapısını kaynak göstermeden (ya da yetersiz kaynakla) kendi çalışmanız gibi sunmak.

IB’de sık rastlanan örnekler:

Doğrudan kopyalama: Bir web sitesinden paragrafı aynen almak.
Kaynaksız paraphrase: Cümleleri eş anlamlılarla değiştirip kaynak göstermemek (bu hâlâ plagiarism olabilir).
Patchwriting: Birden çok kaynaktan küçük parçalar alıp “kolaj” yaparak metin üretmek.
Çeviri yoluyla intihal: İngilizce metni Türkçe’ye çevirip kaynak göstermeden kullanmak.
Uydurma kaynak/alıntı: AI’nin ürettiği sahte kaynakları gerçekmiş gibi yazmak (çok riskli).

Collusion (Uygunsuz İş Birliği) ve “Aşırı Yardım”

IB iş birliğini tamamen yasaklamaz; ancak “yardım” çalışmayı sizin yerinize yapmaya dönüştüğünde sorun başlar. Örneğin:

Arkadaşınızın sizin IA metninizi yazması / sizin de onun metnini yazmanız
Özel ders veya danışmanın metni “düzenlemekten” öte yeniden yazması
Ortak proje olmayan bir ödevde aynı metinleri paylaşmak

Bu konu özellikle süreç odaklı çalışmalarda (ör. IA) kritik hale gelir. IA yazımına başlamadan önce IB Internal Assessment (IA) Nedir? Başarılı Bir İç Değerlendirme İçin Altın Kurallar yazısındaki “kanıtlanabilir süreç” vurgusunu da gözden geçirmeniz faydalı olur.

IB akademik dürüstlük ve AI rehberi

Yapay Zeka (ChatGPT) Kullanımı IB’de Neden Riskli Görülebilir?

ChatGPT gibi araçlar, doğru kullanıldığında verimliliği artırır; yanlış kullanıldığında ise “özgünlük” ve “yazarlık” sorunlarına yol açar. IB’nin hassasiyeti genellikle şu üç noktada toplanır:

1) Yazarlık (Authorship) ve Özgün Çalışma Problemi

IB değerlendirmesi; fikir üretimi, argüman kurma, analiz yapma ve dili kullanma becerisinin sizden gelmesini bekler. AI’nin ürettiği metni küçük düzenlemelerle teslim etmek, çalışmanın yazarı olarak sizi “yanlış temsil” edebilir.

2) Hallucination: Yanlış Bilgi ve Uydurma Kaynak Riski

ChatGPT bazen ikna edici görünen ancak yanlış bilgiler üretebilir; hatta gerçek olmayan makaleler, kitaplar, sayfa numaraları “uydurabilir”. Bu da özellikle EE/IA gibi akademik kaynak gerektiren işlerde ciddi sorun çıkarır.

3) Stil Tutarsızlığı ve Süreç Kanıtı Eksikliği

Öğretmenler çoğu zaman öğrencinin yazı stilini tanır. Bir anda “çok farklı” bir üslup, AI şüphesi doğurabilir. Ayrıca IB yaklaşımı, sadece son ürün değil süreç (taslaklar, notlar, kaynak fişleri) üzerinden de güvence ister.

IB Ödevlerinde Yapay Zeka Kullanımı: Ne Yapılabilir / Ne Yapılamaz?

Aşağıdaki tablo, “IB’de ChatGPT kullanmak yasak mı?” sorusunu pratik hale getirir. Her okulun ek kuralları olabileceğini unutmayın; yine de bu çerçeve, akademik dürüstlük kuralları açısından güvenli bir başlangıç sağlar.

Kullanım Alanı	Genelde Kabul Edilebilir (Düşük Risk)	Yüksek Risk / Uygunsuz (İhlal Riski)
Konu seçimi & beyin fırtınası	Araştırma sorusu varyasyonları istemek, alt başlık önermek	Öğretmenin beklediği özgün araştırma sorusunu “tam hazır” üretip aynen kullanmak
Plan/outline	Bölüm önerisi almak, akış kontrolü yapmak	Tüm argüman yapısını AI’ye kurdurup kendi düşünceniz gibi sunmak
Dil ve ifade	Dilbilgisi düzeltme, daha net cümle önerisi (kendi metniniz üzerinde)	AI’ye sıfırdan paragraf yazdırmak ve “ben yazdım” demek
Kaynak bulma	Anahtar kelime önerisi, literatür taraması için yol haritası	Uydurma kaynakları gerçekmiş gibi yazmak
Özetleme	Okuduğunuz bir kaynağı anlamak için özet istemek (kaynak sizde)	Okumadan, sadece AI özetine dayanarak analiz yazmak
Veri/analiz	Hesap adımlarını kontrol ettirmek, yöntem açıklamasını netleştirmek	Veriyi yorumlatıp sonuç/çıkarımı AI’ye yazdırmak (IA’da çok riskli)

“Gri Alan”ı Güvenli Hale Getiren 3 Kural

AI çıktısını ham metin olarak teslim etmeyin. Kendi notlarınız, kaynaklarınız ve yorumunuz temel olsun.
Beyan edin (disclosure). Ne için kullandığınızı kısa ve net yazın.
Doğrulayın. Her iddiayı kaynakla kontrol edin; özellikle tarih, istatistik, alıntı ve tanımlarda.

IA, EE ve TOK için AI Kullanımı (Bileşen Bazlı Rehber)

IB’de aynı AI davranışı, farklı bileşenlerde farklı risk doğurabilir. Çünkü her bileşenin ölçtüğü beceri değişir.

IA (Internal Assessment): Veri, Yöntem ve Yorum

IA’larda en kritik nokta, çalışmanın sizin araştırma sürecinizin kanıtı olmasıdır. ChatGPT’yi:

Araştırma sorusunu daraltma,
yöntem adımlarını netleştirme,
kendi yazdığınız paragrafın dilini sadeleştirme
için sınırlı kullanmak daha güvenlidir.

Riskli olanlar:

Analizi AI’ye yaptırmak,
Grafik/sonuç yorumlarını AI’ye yazdırmak,
“Benim verimden şu sonuç çıkar” gibi çıkarımı AI’ye bırakmak.

IA mantığını daha iyi oturtmak için IA için altın kurallar içeriğindeki süreç ve özgünlük kısmını ayrıca inceleyin.

EE (Extended Essay): Araştırma Disiplini ve Kaynak Yönetimi

EE’de ChatGPT’yi “araştırma asistanı” gibi düşünmek mümkündür; ama kaynakların doğruluğu ve argümanın size aitliği şartıyla:

Literatür taraması için anahtar kavram listesi çıkarmak
Okuduğunuz bir makalenin zor bölümünü anlamlandırmak
Taslak planı gözden geçirmek

Yüksek risk:

Bölüm bölüm EE metnini AI’ye yazdırmak
Kaynakça üretimini kontrol etmeden kopyalamak
Alıntı/sayfa numarası uydurmak (AI bunu sık yapar)

TOK Essay / TOK Exhibition: Özgün Düşünme ve Kişisel Muhakeme

TOK’ta “formül”e kaçmak kolaydır; AI da bunu teşvik edebilir. ChatGPT:

Karşı argüman listesi çıkarma,
Kavramları netleştirme,
Örnekleri çeşitlendirme
konusunda yardımcı olabilir.

Ancak TOK’ta asıl puan getiren şey, sizin muhakemeniz ve örnekleri nasıl tarttığınızdır. AI’nin “hazır TOK paragrafı” üretmesi, metni cilalı gösterse bile özgünlüğü zayıflatabilir.

Dil ve Edebiyat Çalışmaları (IO / HL Essay vb.)

Dil derslerinde üslup ve metne yakın okuma becerisi ölçülür. Bu yüzden AI’yi “metin analizi yazdırma” için kullanmak çok risklidir. IO hazırlığında daha sağlıklı yaklaşım, kendi notlarınızı oluşturup öğretmen geri bildirimiyle ilerlemektir. İlgili kaynaklar:

IB TOK/EE/IA için yapay zeka kullanım sınırları

AI Kullanımını Nasıl Beyan Etmeliyim? (Disclosure) + Şablon

“AI kullanım beyanı örneği” arayan öğrencilerin çoğu, aslında şu soruyu soruyor: “ChatGPT’yi kullandım ama bunu nasıl dürüstçe yazacağım?”
Genel ilke: AI, çalışmanın yerine geçmediyse ve siz çıktıyı doğrulayıp dönüştürdüyseniz, beyan etmek çoğu durumda en güvenli yoldur.

Ne Zaman Beyan Gerekir?

AI’den metin önerisi, özet, yeniden ifade, plan, karşı argüman gibi somut çıktı aldıysanız
AI’yi çeviri veya dil düzeltme için yoğun kullandıysanız
AI’nin ürettiği bir içeriği (doğrulayıp) çalışmanızda kullandıysanız

Sadece “kafamda fikir oluşsun” diye çok genel bir sohbet yaptıysanız bile, okulunuzun kuralına göre beyan istenebilir. Bu yüzden ders öğretmeninizin yönergesini esas alın.

Kopyalanabilir AI Kullanım Beyanı Şablonu

Aşağıdaki metni, ödevin sonuna “AI Kullanım Beyanı” başlığıyla ekleyebilir veya öğretmeninizin istediği formatta uyarlayabilirsiniz:

AI Kullanım Beyanı: Bu çalışmanın planlama aşamasında ChatGPT’den (tarih: …) araştırma sorumu daraltmak ve bölüm başlıkları için öneriler almak amacıyla yararlandım. ChatGPT’nin ürettiği önerileri doğrudan kopyalamadım; tüm içerik kendi notlarım ve kaynaklarım üzerinden yeniden yazıldı. Çalışmada yer alan tüm bilgi ve iddialar, birincil/ikincil kaynaklar üzerinden kontrol edilerek doğrulandı ve uygun şekilde atıf yapıldı.

İsterseniz daha kısa bir versiyon:

AI Kullanım Beyanı: ChatGPT’yi yalnızca taslak plan ve dil netliği için kullandım; metnin tamamı bana aittir ve tüm kaynaklar atıflanmıştır.

AI Çıktısını Doğrulama Kontrol Listesi (Pratik)

Her iddia için güvenilir kaynak buldum mu?
Alıntı yaptığım her yerde tırnak + sayfa numarası (gerekiyorsa) var mı?
Kaynakça gerçek mi, erişilebilir mi, doğru mu?
Metnin dili “benim stilimle” tutarlı mı?
Taslaklarımı, notlarımı, sürüm geçmişimi sakladım mı?

Mini örnek (kısa vaka):
Bir öğrenci EE’de ChatGPT’den kaynakça formatı istedi ve AI, gerçekte olmayan iki makale ekledi. Öğrenci kontrol etmeden teslim edince öğretmen “uydurma kaynak” şüphesiyle süreci başlattı. Aynı öğrenci, kaynakları tek tek doğrulayıp yalnızca gerçek yayınları kullansaydı sorun çıkmayacaktı.

Turnitin / AI Detector’lar ChatGPT’yi Yakar mı?

“Turnitin ChatGPT yakalar mı?” sorusu çok popüler; ancak doğru çerçeve şu: Turnitin ve benzeri araçlar iki farklı şeyi ölçebilir:

Plagiarism checker: Metnin internette/başka çalışmalarda aynısı var mı?
AI detector: Metin “AI tarafından yazılmış olabilir” olasılığına dair tahmin üretir.

Neden “Kesin yakalar” veya “Kesin yakalamaz” Yanlış?

AI tespit araçları:

Yanlış pozitif (insan yazısı AI sanılabilir) üretebilir,
Yanlış negatif (AI yazısı insan sanılabilir) verebilir,
Dil, konu, yazı stili ve metin uzunluğuna göre çok değişken sonuçlar gösterebilir.

Bu yüzden “tespitten kaçma” odaklı hareket etmek yerine, akademik dürüstlük odaklı ilerlemek daha güvenlidir:

Taslaklarınızı saklayın (Google Docs sürüm geçmişi gibi)
Notlarınızı ve okuduğunuz kaynakları arşivleyin
AI kullandıysanız beyan edin ve doğrulayın

Akademik Dürüstlük İhlali Olursa Ne Olur? (IB ve Okul Süreci)

IB okullarında süreç okul politikasına göre değişebilir; ancak tipik akış benzerdir:

Öğretmen/koordinatör bir benzerlik raporu, stil tutarsızlığı veya kaynak sorunuyla şüphe duyar.
Öğrenciden açıklama ve süreç kanıtları (taslaklar, notlar, kaynak fişleri) istenir.
Okul içi değerlendirme yapılır; gerekirse IB prosedürlerine göre raporlama adımları izlenir.

Öğrenci olarak en doğru yaklaşım:

Panikleyip metni “sonradan yamamak” yerine, süreci şeffaflaştırın.
Hangi kaynağı nerede kullandığınızı gösterin.
AI kullandıysanız, ne ölçüde kullandığınızı netleştirin.

Bu tür stresli dönemleri yönetmek için genel çalışma planı da önemlidir. Özellikle 11’den 12’ye geçişte düzenli yazma ve kaynak toplama alışkanlığı, son dakika risklerini azaltır: 11. Sınıftan 12. Sınıfa Geçiş: IB Öğrencileri İçin Yaz Tatili Değerlendirme Planı

IB ödevlerinde AI beyanı ve intihal risk yönetimi

Sonuç: IB’de AI’yi Etik ve Güvenli Kullanmanın 7 Kuralı

AI’yi yazar değil, yardımcı olarak konumlandırın.
Kendi notunuz ve kaynak okumanız olmadan metin üretmeyin.
Paragraf yazdırıp teslim etmeyin; fikir üretin, siz yazın, siz analiz edin.
Kaynakları asla AI’ye emanet etmeyin; her kaynağı tek tek doğrulayın.
Beyan (disclosure) ekleyin; “saklamak” genelde riski büyütür.
Süreç kanıtı toplayın: taslaklar, sürüm geçmişi, araştırma günlüğü.
Ders bazlı hassasiyeti unutmayın: Dil derslerinde analiz yazdırmak, IA’da yorum ürettirmek özellikle risklidir.

Not: Akademik performansınızın üniversite başvurularına etkisi de düşünüldüğünde, kısa vadeli “kolay çözüm”ler uzun vadede zarar verebilir. Bu bağlamı merak ediyorsanız IB Predicted Grades (Tahmini Notlar) Nedir ve Üniversite Başvurularında Neden Önemlidir? yazısına da göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

ChatGPT ile paragraf yazdırıp biraz düzenlersem intihal mi?

Evet, çoğu durumda yüksek risklidir; çünkü metnin yazarlığı size aitmiş gibi görünür. Güvenli yaklaşım, paragrafı sizin yazmanız ve AI’yi sadece dil netliği için sınırlı kullanmanızdır.

IB’de ChatGPT kullanmak yasak mı?

Genel olarak “tam yasak” değildir; kullanım amacı ve şeffaflık belirleyicidir. Okulunuzun ayrıca koyduğu kurallar olabilir.

Turnitin ChatGPT’yi yakalar mı?

Turnitin benzerlik (plagiarism) tespiti yapar; AI tespiti ise olasılıksaldır ve hatalı sonuç verebilir. En güvenlisi, süreç kanıtı tutmak ve akademik dürüstlüğe uygun ilerlemektir.

AI ile kaynakça oluşturmak serbest mi?

Kaynakça formatı için yardım almak mümkün olabilir; ancak her kaynağın gerçek ve doğru olduğundan emin olmak tamamen öğrencinin sorumluluğudur. Uydurma kaynak büyük ihlal riskidir.

Grammarly/Quillbot gibi araçlar da AI sayılır mı?

Birçok okul bu araçları da “AI destekli yazım aracı” olarak değerlendirir. Kullanım düzeyi arttıkça beyan ihtiyacı da artar; öğretmen yönergesine uyun.

AI ile çeviri yapmak ihlal mi?

Çeviri tek başına ihlal değildir; ancak çevirilen içeriğin kaynağını belirtmemek intihal sayılabilir. Ayrıca dil derslerinde özgün ifade beklentisi nedeniyle daha dikkatli olunmalıdır.

İç Bağlantı Önerileri

Son güncelleme: 2026-02-21

İçindekiler