CAS Nedir? Yaratıcılık, Etkinlik ve Hizmet Yolculuğu

CAS Nedir? IB’de Creativity Activity Service Ne Demek?

CAS (Creativity Activity Service), IB Diploma Programı’nın üç temel bileşeninden biridir (diğerleri TOK ve Extended Essay). CAS’in kalbinde şu fikir yatar: “İyi bir öğrenci olmak yetmez; iyi bir insan, iyi bir ekip arkadaşı ve topluma katkı sunan bir birey olmak da öğrenilir.” Bu yüzden CAS, öğrencinin yalnızca sonuç üretmesine değil, süreç yönetimine ve öğrenme çıktıları (learning outcomes) ile gelişimini kanıtlamasına odaklanır.

CAS üç alandan oluşur:

Creativity (Yaratıcılık): Sanat, tasarım, medya üretimi, yaratıcı problem çözme, içerik üretimi gibi alanlar. Örn: kısa film çekmek, okul dergisi tasarlamak, müzik performansı hazırlamak.
Activity (Etkinlik): Fiziksel efor ve sağlıklı yaşamla ilişkili aktiviteler. Örn: koşu planı, takım sporu, yüzme, yoga rutini.
Service (Hizmet): Topluma katkı ve gönüllülük. Örn: mentorluk, bağış kampanyası organizasyonu, çevre temizliği, sivil toplum iş birlikleri.

Burada kritik nokta şudur: CAS, “tek seferlik etkinlik” mantığıyla ilerlemez. IB yaklaşımı, öğrencinin düzenli katılım, planlama, sorumluluk, iş birliği ve yansıtma (reflection) üzerinden büyümesini hedefler. Eğer IB bileşenlerini daha geniş çerçevede anlamak isterseniz, şu yazı iyi bir başlangıç olabilir: Uluslararası Bakalorya (IB) Programı Nedir? Kapsamlı Başlangıç Rehberi .

CAS’in Temel Kuralları: Deneyim mi, Proje mi? (En Sık Karıştırılan Konu)

CAS sürecinde iki kavram sürekli karıştırılır: CAS deneyimi (CAS experience) ve CAS projesi (CAS project). Bu ayrımı doğru yapmak, hem planlama hem de portfolyo kalitesi açısından çok önemlidir.

CAS Deneyimi (Experience) Nedir?

CAS deneyimi, tek bir alana veya birkaç alana dokunan; belirli bir süre devam eden aktivite/çalışmadır. Örneğin:

Haftada 2 gün okul takımında antrenman yapmak (Activity)
6 hafta boyunca fotoğrafçılık çalışıp portfolyo hazırlamak (Creativity)
Her cumartesi 2 saat çocuklara okuma mentorlugu yapmak (Service)

Deneyimlerde önemli olan, amaç belirlemek, süreklilik ve reflection ile gelişimi göstermektir.

CAS Projesi (Project) Nedir?

CAS projesi ise daha “büyük resim”dir: Genellikle en az bir ay süren, planlama-uygulama-değerlendirme adımlarını içeren, çoğu zaman ekip çalışması gerektiren ve sıklıkla birden fazla CAS alanını bir araya getiren çalışmadır. Örneğin:

Çevre farkındalığı için okulda sürdürülebilirlik kampanyası tasarlamak (Creativity + Service)
Sporla sosyal etkiyi birleştiren yardım koşusu organize etmek (Activity + Service)

Öğrenme Çıktıları (Learning Outcomes) ile Eşleştirme

Okullar farklı isimler kullansa da CAS’te genellikle şu tür kazanımlar aranır: güçlü yanları geliştirme, yeni beceri kazanma, planlama ve inisiyatif, iş birliği, kararlılık, etik farkındalık, küresel meseleleri anlama vb. Bu yüzden bir aktivite seçerken kendinize şunu sorun:
“Bu deneyim beni nasıl dönüştürecek ve bunu hangi kanıtlarla göstereceğim?”

IB sürecinde zaman yönetimi de CAS’in başarısını doğrudan etkiler. Özellikle sınav dönemi yaklaşırken CAS’i “son dakikaya” bırakmamak için şu yazı işinize yarayabilir: IB Öğrencileri İçin Zaman Yönetimi ve Stresle Başa Çıkma Yolları .

IB CAS Aktiviteleri: Creativity, Activity, Service İçin Kategori Kategori Fikirler

CAS planlarken en zor kısım bazen “Ne yapsam?” sorusudur. Aşağıda IB CAS aktiviteleri için hem uygulanabilir hem de portfolyoda güçlü duran örnekleri, her kategori için pratik ipuçlarıyla birlikte bulabilirsiniz.

Creativity (Yaratıcılık) Örnekleri

Okul podcast’i başlatmak: Bölüm planı, kayıt takvimi, konuk listesi, kapak tasarımı gibi somut çıktılar üretirsiniz. Kanıt: yayın linki, bölüm notları, dinlenme verisi.
Kısa film / belgesel çekmek: Senaryo, çekim planı, ekip rol dağılımı ve post-prodüksiyon süreçleri CAS için çok uygundur. Kanıt: storyboard, afiş, final video.
Dijital tasarım-sergi: Afiş, infografik, sosyal medya içerik serisi. Kanıt: tasarım dosyaları, geri bildirimler, erişim verileri.

İpucu: Creativity alanında “sadece üretmek” değil, süreç boyunca gelişimi göstermek çok değerlidir. İlk taslak–son taslak karşılaştırması iyi bir evidence olabilir.

Activity (Etkinlik) Örnekleri

8 haftalık koşu programı: Başlangıç hedefi (ör. 2 km), haftalık plan, ilerleme grafiği. Kanıt: antrenman kayıtları, nabız/mesafe ekran görüntüleri.
Takım sporu + rol gelişimi: Sadece katılım değil; örneğin “savunma stratejisi geliştirme” gibi öğrenme hedefi koyabilirsiniz.
Yoga / esneme rutini: Sürdürülebilirlik ve beden farkındalığı vurgulanabilir. Kanıt: rutin planı, kısa haftalık değerlendirmeler.

İpucu: Activity’de güvenlik önemli. Sakatlanma riskine karşı ısınma-soğuma planı, gerekiyorsa yetişkin gözetimi gibi notlar portfolyoyu güçlendirir.

Service (Hizmet) Örnekleri

Akademik mentorluk: Ortaokul öğrencilerine matematik/İngilizce destek. Kanıt: ders planı, geri bildirim formları, ilerleme notları.
Toplum/çevre çalışmaları: Sahil temizliği, atık ayrıştırma kampanyası, fidan dikimi. Kanıt: izin yazıları, fotoğraflar, katılımcı listesi.
STK iş birliği: Barınak, yaşlı bakım evi, mülteci destek projeleri (okul politikalarına uygun şekilde). Kanıt: görev tanımı, sorumlu kişi onayı, etkinlik raporu.

İpucu: Service “yardım etmek” kadar saygılı ve etik biçimde hizmet etmeyi de içerir. “Ben yaptım oldu” yaklaşımı yerine ihtiyaç analizi ve paydaş görüşü eklemek fark yaratır.

CAS Projesi Örnekleri + Mini Plan: “Büyük” İşleri Yönetilebilir Hale Getirme

CAS projesi örnekleri arayan öğrencilerin çoğu, proje fikrini bulsa bile planlamada zorlanır. Aşağıdaki örnekler hem farklı ilgi alanlarına hitap eder hem de CAS project mantığına uygundur.

1) Okulda Sürdürülebilirlik Haftası (Creativity + Service)

Amaç: Atık azaltma ve bilinç artırma
Plan:
- Hafta 1: İhtiyaç analizi (okulda atık türleri), ekip kurma
- Hafta 2: Afiş/infografik tasarımı, duyuru planı
- Hafta 3: Atölye/konuşmacı organizasyonu, uygulama
- Hafta 4: Sonuç raporu, geri bildirim toplama
Kanıt: Tasarımlar, etkinlik fotoğrafları, katılımcı sayıları, anket sonuçları

2) “Hareketle İyilik” Yardım Etkinliği (Activity + Service)

Amaç: Spor etkinliğiyle bağış farkındalığı yaratmak
Plan: Parkur belirleme, izinler, sponsorluk/bağış mekanizması, güvenlik planı
Kanıt: Kayıt listesi, rota haritası, bütçe tablosu, bağış dekontları (gizlilik kurallarına uygun)

3) Çocuklar İçin Yaratıcı Atölye Serisi (Creativity + Service)

Amaç: Dezavantajlı gruptaki çocuklara sanat/yaratıcılık alanı açmak
Plan: 4 haftalık atölye (kolaj, ritim, drama, hikâye anlatımı)
Kanıt: Ders planları, materyal listesi, veli/kurum geri bildirimi

4) Akran Destek ve Çalışma Kulübü (Service + (opsiyonel) Creativity)

Amaç: Okul içinde öğrenme topluluğu oluşturmak
Plan: Haftalık oturumlar, konu planı, mini kaynak üretimi
Kanıt: Oturum notları, hazırlanan çalışma föyleri, katılımcı geri bildirimleri

Proje seçerken kontrol soruları:

En az bir ay sürecek mi?
Planlama–uygulama–değerlendirme adımları net mi?
Ekip/iş birliği var mı (tercihen)?
Risk ve etik boyutları düşünüldü mü?
Kanıtları baştan belirledim mi?

CAS Günlüğü Nasıl Tutulur? (Reflection + Evidence) Şablon ve Örnekler

CAS’i “tamamlayan” şey çoğu zaman yaptığınız aktivite değil, CAS günlüğü (reflection/journal) kalitesidir. “CAS günlüğü nasıl tutulur?” sorusunun cevabı: Düzenli, dürüst, somut ve öğrenme odaklı.

CAS Günlüğünde Olması İyi Olan Başlıklar

Hedefim neydi? (Ölçülebilir ve gerçekçi)
Bugün ne yaptım? (Somut)
Ne öğrendim / ne fark ettim? (Duygu + düşünce + beceri)
Zorluk neydi, nasıl çözdüm?
Bir sonraki adımım ne?
Kanıtlarım neler? (Foto, link, plan, geri bildirim, kayıt)

Kopyalanabilir Haftalık Reflection Şablonu

Tarih / Süre:
CAS alanı: Creativity / Activity / Service
Aktivite özeti (2-3 cümle):
Hedefim ve ilerlemem:
Karşılaştığım sorun + çözümüm:
Öğrenme çıktılarıyla bağlantı (kısaca):
Kanıt listesi (evidence):
Bir sonraki hafta planım:

Kısa Reflection Örneği (Türkçe)

“Bu hafta mentorluk oturumunda öğrencinin motivasyonunun düştüğünü fark ettim. Ders anlatmak yerine önce hedeflerini konuşup küçük adımlara böldük. Bu yaklaşım, iletişim becerilerimi geliştirdi ve liderlik rolünü ‘yönlendirmek’ yerine ‘dinlemek’ olarak yeniden düşünmemi sağladı. Gelecek hafta daha kısa ama daha sık geri bildirim vermeyi planlıyorum.”

Not: CAS günlükleri “çok uzun” olmak zorunda değil; ama yüzeysel (“Bugün gittim, yaptım, güzeldi.”) olduğunda IB’nin beklediği öğrenme derinliği görünmez.

Sık Sorulan Sorular: CAS’te En Çok Takıldığınız Noktalar

CAS kaç saat sürer?

IB’nin yaklaşımı, “saat saymak”tan çok süreklilik ve öğrenme üzerinedir; ancak bazı okullar takip kolaylığı için saat hedefi koyabilir. En doğru bilgi için okulunuzun CAS koordinatörü yönergelerini esas alın.

Online CAS etkinlikleri kabul edilir mi?

Bazı okullar belirli koşullarda kabul edebilir (ör. online mentorluk, dijital içerik üretimi). Burada kritik olan: etki, süreklilik, kanıt ve güvenlik/etik uygunluk.

Aile işine yardım “Service” sayılır mı?

Genellikle “ev içi sorumluluklar” service olarak kabul edilmeyebilir; çünkü CAS’in hedefi topluma yönelik daha geniş bir katkıdır. Yine de okul politikasına göre değişebilir.

Tek bir alanda (sadece Activity gibi) yoğunlaşmak sorun olur mu?

CAS’in ruhu denge kurmaktır. Sadece tek alana yüklenmek yerine Creativity + Activity + Service arasında anlamlı bir dağılım hedeflemek daha sağlıklıdır.

Sonuç: CAS’i “Yapılacaklar Listesi” Değil, Kişisel Gelişim Projesi Gibi Görün

CAS, doğru planlandığında IB sürecinin en öğretici parçalarından biri olabilir. IB CAS aktiviteleri seçerken ilgi alanınıza yaslanın; CAS projesi örnekleri üzerinden kendi okulunuza ve çevrenize uyarlayın; en önemlisi CAS günlüğü nasıl tutulur sorusunu erken aşamada çözerek reflection alışkanlığını oturtun. Böylece CAS, son dakika yetiştirilen bir zorunluluk olmaktan çıkar; sizi üniversiteye ve hayata hazırlayan güçlü bir portfolyoya dönüşür.

IB’nin diğer temel bileşenleriyle CAS’i birlikte düşünmek isterseniz şu içerikler de faydalı olabilir: